મોતિયો (મોતિયાબિંદુ) એટલે આંખના કુદરતી લેન્સનું ધીમે ધીમે ઝાંખું થવું. તે આંખ પર જામતું કોઈ પડ નથી, અને તે દવાનાં ટીપાં, કસરત કે ફક્ત લેસરથી દૂર થતો નથી — ઝાંખા લેન્સને કાઢીને તેની જગ્યાએ કૃત્રિમ લેન્સ (IOL) મૂકવો પડે છે.
શિવાનુજ આંખની હોસ્પિટલમાં મોતિયાનું ઓપરેશન ડૉ. અનુજ કોડનાની (MS Ophthalmology, DNB, FTVPEI, FWCRS) દ્વારા, Alcon Centurion મશીન પર બ્લેડ વગર માઇક્રો-ઇન્સિઝન ફેકોઇમલ્સિફિકેશનથી, અલગ મોડ્યુલર ઓપરેશન થિયેટરમાં કરવામાં આવે છે.
ઓપરેશન ક્યારે કરાવવું?
"મોતિયો પાકે ત્યાં સુધી રાહ જુઓ" એ સલાહ જૂના જમાનાની છે. આજની ટેકનોલોજીમાં વધુ પાકેલો મોતિયો કાઢવો ખરેખર વધુ મુશ્કેલ હોય છે. નિર્ણય એના પર થાય છે કે રોજિંદા કામમાં તમને કેટલી તકલીફ પડે છે.
ઓપરેશન વિશે સામાન્ય રીતે ત્યારે વાત થાય છે જ્યારે:
- રાત્રે વાહનની લાઇટથી ચકાચૌંધ કે પ્રકાશનાં કૂંડાળાં દેખાય
- વાંચવા માટે વધુ પ્રકાશ જોઈએ, અથવા અક્ષરો ઝાંખા/પીળા લાગે
- ચશ્માના નંબર વારંવાર બદલાય અને ફાયદો ન થાય
- ચહેરા ઓળખવામાં, ટીવી જોવામાં કે ભાવ વાંચવામાં તકલીફ પડે
- ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સની આંખની તપાસમાં નાપાસ થાઓ
- મોતિયો એટલો ઘટ્ટ હોય કે પડદા (રેટિના)ની તપાસ કે સારવારમાં અડચણ આવે
જો મોતિયો હળવો હોય અને તમારું કામ બરાબર ચાલતું હોય, તો ઓપરેશનની કોઈ ફરજ નથી. સમયાંતરે તપાસ કરાવતા રહો.
ઓપરેશન કેવી રીતે થાય છે
- આંખ બહેરી કરવાનાં ટીપાં નાખવામાં આવે છે. તમે જાગતા રહો છો, પણ દુખાવો ન થવો જોઈએ.
- કોર્નિયાની કિનારી પર નાનો, આપમેળે બંધ થતો કાપ (લગભગ 2.2 મિમી) મૂકવામાં આવે છે.
- અલ્ટ્રાસાઉન્ડથી ઝાંખા લેન્સને તોડીને બહાર કાઢવામાં આવે છે.
- વાળેલો નવો લેન્સ એ જ નાના કાપમાંથી અંદર મૂકવામાં આવે છે, જે અંદર જઈને ખૂલી જાય છે.
સામાન્ય કેસમાં ઓપરેશન લગભગ 15–20 મિનિટનું હોય છે અને તમે એ જ દિવસે ઘરે જાઓ છો. કાપ સામાન્ય રીતે આપમેળે બંધ થઈ જાય છે, ટાંકાની જરૂર પડતી નથી.
ઓપરેશન પહેલાં ચોક્કસ માપ
ઓપરેશન પછી કેટલું સ્પષ્ટ દેખાશે, તે મોટે ભાગે ઓપરેશન પહેલાં આંખના ચોક્કસ માપ અને યોગ્ય લેન્સની પસંદગી પર આધાર રાખે છે. આ માટે ZEISS IOLMaster 700 બાયોમેટ્રી અને OCTથી પડદાની તપાસ કરવામાં આવે છે.
કયો લેન્સ પસંદ કરવો
કોઈ એક "શ્રેષ્ઠ" લેન્સ નથી — એ લેન્સ યોગ્ય છે જે તમારી આંખ, તમારા કામ અને તમારી જરૂરિયાત પ્રમાણે હોય.
| લેન્સ | શું મળે છે | ધ્યાનમાં રાખો |
|---|---|---|
| મોનોફોકલ | એક અંતરે સ્પષ્ટ દૃષ્ટિ, સામાન્ય રીતે દૂરની | વાંચવાના ચશ્મા લાગશે. સૌથી ભરોસાપાત્ર વિકલ્પ. |
| EDoF / એન્હાન્સ્ડ | દૂર + વચ્ચેનું અંતર (કમ્પ્યુટર, ડેશબોર્ડ) | ઝીણા અક્ષરો માટે ચશ્મા લાગી શકે. |
| ટ્રાઇફોકલ | દૂર, વચ્ચે અને નજીક — ત્રણેય | ચશ્માની જરૂર સૌથી ઓછી, પણ રાત્રે પ્રકાશનાં કૂંડાળાં વધુ દેખાઈ શકે. |
| ટોરિક (ઉપરમાંથી કોઈ પણ) | સિલિન્ડ્રિકલ નંબર પણ સુધારે છે | ચોક્કસ માપ અને યોગ્ય દિશામાં મૂકવો જરૂરી. |
ખર્ચ: મોતિયાનું ઓપરેશન દરેક આંખ પ્રમાણે હોય છે અને ખર્ચ મુખ્યત્વે પસંદ કરેલા લેન્સ પર આધાર રાખે છે. તપાસ અને લેન્સ નક્કી થયા પછી લેખિત અંદાજ આપવામાં આવે છે. હાલના પેકેજ માટે +91 94289 74800 પર ફોન કરો.
ઓપરેશન પછી
- એ જ દિવસે: થોડી વાર નિરીક્ષણ પછી ઘરે. દૃષ્ટિ થોડી ઝાંખી રહી શકે.
- પહેલું અઠવાડિયું: આપેલાં ટીપાં સમયસર નાખો; આંખ ચોળશો નહીં, ધૂળ અને સ્વિમિંગથી બચો. માથું નીચું કરવાથી અને ભારે વજન ઉપાડવાથી બચો.
- 2–4 અઠવાડિયાં: ટીપાં ધીમે ધીમે ઓછાં થાય છે; મોટા ભાગનું સામાન્ય કામ શરૂ.
- 4–6 અઠવાડિયાં: જો ચશ્મા જોઈએ તો આંખ સ્થિર થયા પછી નંબર નક્કી થાય છે.
જો દુખાવો વધે, દૃષ્ટિ અચાનક ઘટે, આંખ ખૂબ લાલ થાય અથવા પાણી/પરુ આવે, તો તરત સંપર્ક કરો. આવું ઓછું થાય છે, પણ તેની તપાસ તરત થવી જોઈએ.
જોખમ
મોતિયાનું ઓપરેશન વિશ્વમાં સૌથી વધુ થતાં ઓપરેશનોમાંનું એક છે અને ગંભીર તકલીફો ઓછી થાય છે — પણ શૂન્ય નથી. શક્ય સમસ્યાઓમાં ચેપ, પડદામાં સોજો, લેન્સની થેલી (કેપ્સ્યુલ) ફાટવી, આંખનું પ્રેશર વધવું, પડદો ખસવો (રેટિનલ ડિટેચમેન્ટ) અને અપેક્ષાથી અલગ નંબર આવવો સામેલ છે. મહિનાઓ કે વર્ષો પછી લેન્સ પાછળની પટલ ઝાંખી થઈ શકે છે, જેને ક્લિનિકમાં થોડા સમયના YAG લેસરથી સુધારવામાં આવે છે. તમારું વ્યક્તિગત જોખમ સંમતિ પહેલાં તમારી સાથે ચર્ચવામાં આવે છે.
બીજી આંખ
બંને આંખમાં મોતિયો હોય તો ઓપરેશન અલગ-અલગ દિવસે, થોડા અંતરે કરવામાં આવે છે, જેથી બીજી આંખ પહેલાં પહેલી આંખની તપાસ થઈ શકે.
દર્દીઓ વારંવાર પૂછે છે
શું મોતિયાના ઓપરેશનમાં દુખાવો થાય છે?
આંખને ટીપાંથી બહેરી કરવામાં આવે છે, તેથી ઓપરેશનમાં દુખાવો ન થવો જોઈએ. મોટા ભાગના લોકોને હળવું દબાણ કે પ્રકાશ દેખાય છે. પછી એક-બે દિવસ હળવું ખૂંચવું કે પાણી આવવું સામાન્ય છે.
શું રાત્રે દાખલ રહેવું પડે?
ના. આ ડે-કેર ઓપરેશન છે — એ જ દિવસે થોડા નિરીક્ષણ પછી ઘરે. ઘરે લઈ જવા માટે કોઈને સાથે લાવો.
કામ પર ક્યારે પાછા જઈ શકાય?
ઓફિસનું કામ ઘણી વાર થોડા દિવસમાં. ધૂળવાળા કે ભારે કામમાં વધુ સમય લાગે. ડૉક્ટર તમારી આંખ અને કામ જોઈને સલાહ આપશે.
શું ઓપરેશન પછી પણ ચશ્મા લાગશે?
તે લેન્સ પર આધાર રાખે છે. મોનોફોકલ લેન્સ સાથે વાંચવાના ચશ્મા લાગશે. EDoF અને ટ્રાઇફોકલ ચશ્માની જરૂર ઘટાડે છે, પણ કોઈ લેન્સ એવી ગેરંટી નથી આપતો કે ક્યારેય ચશ્મા નહીં લાગે.
શું બંને આંખનું ઓપરેશન એક જ દિવસે થઈ શકે?
અમારી સામાન્ય પદ્ધતિમાં બંને આંખ અલગ-અલગ દિવસે કરવામાં આવે છે, જેથી પહેલી આંખની તપાસ પછી બીજી નક્કી થાય.
મને ડાયાબિટીસ છે. શું ઓપરેશન થઈ શકે?
હા, આ સામાન્ય છે. પહેલાં પડદા (રેટિના)ની તપાસ થાય છે અને સુગર કંટ્રોલ જોવામાં આવે છે. ડાયાબિટીસમાં ઓપરેશન પછી વધુ ફોલો-અપની જરૂર પડે છે.
શું વીમામાં મોતિયાનું ઓપરેશન કવર થાય છે?
ભારતમાં મોટા ભાગની હેલ્થ પોલિસી તેને કવર કરે છે, પણ ઘણી વાર સબ-લિમિટ અને વેઇટિંગ પિરિયડ હોય છે, અને પ્રીમિયમ લેન્સ પૂરેપૂરો કવર ન પણ થાય. તમારી પોલિસી સાથે લાવો, અમારી ટીમ તપાસવામાં મદદ કરશે.
શિવાનુજ આંખની હોસ્પિટલ અને ડાયગ્નોસ્ટિક સેન્ટર
આ પેજ ફક્ત સામાન્ય આરોગ્ય માહિતી માટે છે, ડૉક્ટરની તપાસનો વિકલ્પ નથી. કોઈ પણ તપાસ કે સારવાર તમારા માટે યોગ્ય છે કે નહીં, તે તપાસ પછી જ નક્કી થાય છે.