ગર્ભાવસ્થાની સોનોગ્રાફી એક સ્કેન નથી, પણ થોડા સ્કેનની શ્રેણી છે — દરેક સ્કેન એવા સમયે, જ્યારે કોઈ ચોક્કસ બાબત બરાબર જોઈ શકાય. બહુ વહેલો કે બહુ મોડો કરાવવાથી સ્કેન એ જવાબ નથી આપી શકતો જેના માટે તે કરાવવામાં આવ્યો હતો.
શિવાનુજ ડાયગ્નોસ્ટિક સેન્ટરમાં સ્કેન ડૉ. શિવાની કોડનાની (MD Radiodiagnosis, DNB, MNAMS, ગોલ્ડ મેડલિસ્ટ) દ્વારા Mindray Resona i9 મશીન પર કરવામાં અને રિપોર્ટ કરવામાં આવે છે.
સ્કેનનું સામાન્ય શેડ્યૂલ
અઠવાડિયાં છેલ્લા માસિક (પિરિયડ)ના પહેલા દિવસથી ગણવામાં આવે છે, ગર્ભધારણથી નહીં. તમારું શેડ્યૂલ અલગ હોઈ શકે — તમારા ગાયનેકોલોજિસ્ટ જરૂર પ્રમાણે સ્કેન ઉમેરી શકે.
| સ્કેન | ક્યારે | શું જોવામાં આવે છે |
|---|---|---|
| શરૂઆતનો / વાયેબિલિટી | 6–9 અઠવાડિયાં | ગર્ભ ગર્ભાશયની અંદર છે, ધબકારા, બાળકોની સંખ્યા. ઘણી વાર દુખાવો, રક્તસ્રાવ કે તારીખ નક્કી ન હોય ત્યારે. |
| ડેટિંગ સ્કેન | 8–12 અઠવાડિયાં | ડિલિવરીની સંભવિત તારીખ — પહેલા ત્રણ મહિનામાં સૌથી ચોક્કસ. |
| NT સ્કેન | 11 અઠવાડિયાંથી 13 અઠવાડિયાં 6 દિવસ | બાળકની ગરદન પાછળના પ્રવાહીનું માપ, સામાન્ય રીતે બ્લડ ટેસ્ટ સાથે. સમયમર્યાદા કડક છે. |
| એનોમલી સ્કેન (TIFFA / લેવલ II) | 18–22 અઠવાડિયાં (ઘણી વાર 19–20) | બાળકનાં અંગોની વિગતવાર તપાસ: મગજ, ચહેરો, કરોડરજ્જુ, હૃદય, પેટ, કિડની, હાથ-પગ, સાથે ઓર (પ્લેસેન્ટા) અને પાણી. |
| ગ્રોથ સ્કેન | 28–34 અઠવાડિયાં (ફરી થઈ શકે) | બાળકનું અંદાજિત વજન અને વૃદ્ધિ, પાણી અને ઓરની સ્થિતિ. ડોપ્લર ઉમેરી શકાય. |
| વેલ-બીઇંગ / ટર્મ સ્કેન | 36 અઠવાડિયાં પછી | ડિલિવરી પહેલાં બાળકની સ્થિતિ, પાણી, વૃદ્ધિ અને ડોપ્લર — જરૂર હોય તો. |
એનોમલી સ્કેન અને TIFFA — શું એક જ છે?
વ્યવહારમાં, હા. TIFFA બીજા ત્રિમાસિકનો વિગતવાર અંગ-તપાસ સ્કેન છે, જેને ઘણા લોકો એનોમલી કે લેવલ II સ્કેન કહે છે. 18–22 અઠવાડિયાં કેમ: 18 અઠવાડિયાં પહેલાં ઘણાં અંગો બરાબર જોવા માટે બહુ નાનાં હોય છે; 22 અઠવાડિયાં પછી બાળક માટે જગ્યા ઓછી હોય છે અને હાડકાંના પડછાયાથી અમુક ભાગ જોવા મુશ્કેલ બને છે.
એનોમલી સ્કેન પછી આગળનો સ્કેન?
જો એનોમલી સ્કેન સામાન્ય હોય અને ગર્ભાવસ્થામાં કોઈ તકલીફ ન હોય, તો આગળનો સામાન્ય સ્કેન સામાન્ય રીતે 28–32 અઠવાડિયામાં ગ્રોથ સ્કેન હોય છે. જો કોઈ બાબત પર નજર રાખવાની હોય, તો તમારા ડૉક્ટર વહેલો સ્કેન બોલાવશે અને કારણ જણાવશે.
3D, 4D અને 5D સ્કેન
મેડિકલ તપાસ 2D તસવીરો પર થાય છે. 3D ચહેરાની સ્થિર તસવીર આપે છે, 4D તેને હલતી બતાવે છે અને 5D વધુ વાસ્તવિક તસવીર. આ એનોમલી સ્કેનની જગ્યાએ નહીં, તેની સાથે વધારાના છે. તસવીરની ગુણવત્તા બાળકની સ્થિતિ અને આસપાસના પાણી પર આધાર રાખે છે, તેથી સ્પષ્ટ ચહેરાની તસવીરનું વચન આપી શકાતું નથી.
તૈયારી
- શરૂઆતના સ્કેન: મૂત્રાશય થોડું ભરેલું હોય તો સારું. પાણી પીઓ, સ્કેન પહેલાં તરત પેશાબ ન કરો.
- પછીના સ્કેન: ખાસ તૈયારી નહીં; સામાન્ય રીતે ભરેલું મૂત્રાશય જરૂરી નથી.
- બે ભાગવાળાં કપડાં પહેરો જેથી પેટની તપાસ સરળ બને.
- અગાઉના સ્કેન, રિપોર્ટ અને ગર્ભાવસ્થા કાર્ડ સાથે લાવો.
- એનોમલી સ્કેન વિગતવાર હોય છે — વધારાનો સમય રાખો.
શું ગર્ભાવસ્થામાં સોનોગ્રાફી સુરક્ષિત છે?
સોનોગ્રાફીમાં ધ્વનિ તરંગો વપરાય છે, એક્સ-રે જેવું રેડિયેશન નહીં. તાલીમ પામેલા સ્ટાફ દ્વારા મેડિકલ કારણે કરવામાં આવે ત્યારે દાયકાઓના ઉપયોગમાં કોઈ સાબિત નુકસાન જોવા મળ્યું નથી. છતાં ફક્ત "યાદગીરી" માટે સ્કેનને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવતું નથી.
કાનૂની સૂચના (PCPNDT અધિનિયમ): ભારતમાં ગર્ભના લિંગની તપાસ કરવી કે જણાવવું કાયદેસર ગુનો છે. અમે કોઈ પણ સંજોગોમાં બાળકનું લિંગ જણાવતા નથી, અને દરેક ગર્ભાવસ્થા સ્કેન માટે ફોર્મ F ભરવું ફરજિયાત છે. કૃપા કરીને સ્ટાફ કે ડૉક્ટરને પૂછશો નહીં — જવાબ હંમેશાં "ના" હશે.
દર્દીઓ વારંવાર પૂછે છે
સામાન્ય ગર્ભાવસ્થામાં કેટલા સ્કેન થાય છે?
સામાન્ય રીતે ત્રણથી પાંચ: ડેટિંગ કે શરૂઆતનો સ્કેન, NT સ્કેન, 18–22 અઠવાડિયામાં એનોમલી સ્કેન, અને ત્રીજા ત્રિમાસિકમાં એક કે વધુ ગ્રોથ સ્કેન. તમારા ડૉક્ટર શેડ્યૂલ નક્કી કરે છે.
એનોમલી સ્કેન બરાબર ક્યારે કરાવવો?
18 થી 22 અઠવાડિયાં વચ્ચે, મોટે ભાગે 19–20 અઠવાડિયામાં. 18 અઠવાડિયાં પહેલાં ઘણાં અંગો બરાબર જોવા માટે બહુ નાનાં હોય છે.
TIFFA સ્કેન પછી આગળનો સ્કેન કયો?
તકલીફ વગરની ગર્ભાવસ્થામાં સામાન્ય રીતે 28–32 અઠવાડિયામાં ગ્રોથ સ્કેન. કોઈ બાબત પર નજર રાખવાની હોય તો ડૉક્ટર વહેલો બોલાવશે.
શું તમે બાળકનું લિંગ જણાવશો?
ના. PCPNDT અધિનિયમ હેઠળ ભારતમાં ગર્ભનું લિંગ જણાવવું કાયદેસર પ્રતિબંધિત છે. આ દરેક સેન્ટર પર લાગુ પડે છે, કોઈ અપવાદ નથી.
શું મૂત્રાશય ભરેલું હોવું જોઈએ?
શરૂઆતના સ્કેન માટે હા — તસવીર વધુ સારી આવે છે. બીજા અને ત્રીજા ત્રિમાસિકના સ્કેનમાં સામાન્ય રીતે જરૂરી નથી.
શું 4D સ્કેન સામાન્ય સ્કેન કરતાં વધુ સારો છે?
મેડિકલ તપાસ માટે નહીં. અંગોની તપાસ 2D તસવીરો પર થાય છે. 3D/4D/5D વધારાની તસવીરો છે જે માતા-પિતાને ગમે છે.
એનોમલી સ્કેનમાં કેટલો સમય લાગે?
સામાન્ય રીતે 30–45 મિનિટ, ક્યારેક વધુ, જો બાળકની સ્થિતિને કારણે રાહ જોવી પડે.
શિવાનુજ આંખની હોસ્પિટલ અને ડાયગ્નોસ્ટિક સેન્ટર
આ પેજ ફક્ત સામાન્ય આરોગ્ય માહિતી માટે છે, ડૉક્ટરની તપાસનો વિકલ્પ નથી. કોઈ પણ તપાસ કે સારવાર તમારા માટે યોગ્ય છે કે નહીં, તે તપાસ પછી જ નક્કી થાય છે.